logo

علائم، علت ها و روش های درمان نکروز

نکروز یا مرگ بافتی، عارضه ای است که در اثر اختلال خون رسانی، عفونت، ضربه یا آسیب شدید سلولی ایجاد می شود و می تواند پوست، عضلات، استخوان ها و حتی اندام های داخلی را درگیر کند. تغییر رنگ پوست، درد شدید، تورم، تاول و ایجاد زخم از نشانه های احتمالی آن هستند. شدت این عارضه به علت و وسعت آسیب بستگی دارد. درمان نکروز با توجه به شرایط بیمار شامل بازگرداندن جریان خون، دارو درمانی، کنترل عفونت، برداشتن بافت مرده و در موارد پیشرفته جراحی و روش های ترمیمی است.

نکروز

تعریف نکروز در پزشکی

نکروز (Necrosis) در پزشکی به مرگ غیر طبیعی و غیر قابل برگشت سلول ها و بافت های بدن گفته می شود. این وضعیت معمولاً زمانی اتفاق می افتد که سلول ها در اثر قطع یا کاهش جریان خون، کمبود اکسیژن، عفونت، ضربه یا تماس با مواد سمی آسیب جدی ببینند. در جریان نکروز، ساختار سلول تخریب می شود و محتویات آن به فضای اطراف نشت می کند؛ اتفاقی که می تواند واکنش التهابی ایجاد کند و به بافت های مجاور آسیب برساند. نکروز ممکن است پوست، استخوان، بافت چربی یا اندام های داخلی مانند کلیه و پانکراس را درگیر کند. تشخیص زودهنگام آن برای جلوگیری از گسترش آسیب اهمیت زیادی دارد.

مهم ترین علت های ایجاد

  • سرما زدگی شدید و آسیب ناشی از یخ زدگی
  • اختلال در خون رسانی و کاهش اکسیژن بافت
  • انسداد عروق و تشکیل لخته خون
  • عفونت های شدید باکتریایی و قارچی
  • تزریق اشتباه فیلر و انسداد عروق
  • سوختگی های شدید حرارتی و شیمیایی
  • ضربه، جراحت و آسیب فیزیکی
  • دیابت کنترل نشده
  • عوارض جراحی و آسیب عروقی
  • فشار طولانی مدت روی بافت ها
  • بیماری های عروقی و تصلب شرایین
  • مصرف دخانیات و کاهش گردش خون


“Necrosis can occur due to injuries, infections or diseases. Lack of blood flow to your tissues and extreme environmental conditions can also cause necrosis.”

نکروز ممکن است در اثر آسیب های جسمی، عفونت ها یا بیماری ها ایجاد شود. کاهش جریان خون در بافت ها و شرایط محیطی شدید نیز از عوامل بروز این عارضه هستند.

منبع: Cleveland Clinic

علائم نکروز در بدن

علائم نکروز در بدن بسته به محل و شدت آسیب متفاوت است، اما معمولا با تغییر رنگ پوست به بنفش یا سیاه، درد شدید، تورم، تاول و ایجاد زخم های عروقی همراه می شود. در موارد پیشرفته ممکن است بی حسی، ترشحات بدبو، تب و تخریب تدریجی بافت نیز مشاهده شود.

علامتنکته
تغییر رنگ پوستتیره شدن، کبودی یا سیاه شدن بافت
درد شدیددرد مداوم یا افزایش درد در ناحیه آسیب دیده
تورم و التهابقرمزی، ورم و حساسیت موضعی
تاول پوستیایجاد تاول و گاهی تجمع مایع در پوست
بی حسیکاهش یا از بین رفتن حس در ناحیه آسیب دیده
ترشحات بدبوخروج چرک یا مایعات بدبو از زخم
سرد شدن پوستکاهش دمای ناحیه به دلیل اختلال خون رسانی
تب و لرزنشانه احتمالی گسترش عفونت
زخم و تخریب بافتایجاد زخم عمیق و از بین رفتن بخشی از بافت

انواع و ویژگی های هر کدام

نکروز با توجه به شکل ظاهری بافت آسیب دیده و نوع تخریب سلولی، به چند گروه تقسیم می شود. این دسته بندی به پزشک کمک می کند تا ماهیت آسیب را بهتر بشناسد و علت احتمالی آن را بررسی کند. نکروز انعقادی، مایع شونده، پنیری، چربی و فیبرینوئید از انواع شناخته شده این عارضه هستند. گانگرن نیز اصطلاحی برای نوعی از مرگ گسترده بافت است که بیشتر در اندام ها دیده می شود. هر کدام از این الگوها ویژگی های میکروسکوپی و علت های متفاوتی دارند و ممکن است در بخش خاصی از بدن ظاهر شوند. شناخت تفاوت آن ها در بررسی آسیب های بافتی اهمیت دارد.

نکروز انعقادی

نکروز انعقادی یکی از الگوهای شایع مرگ بافتی است که بیشتر پس از کاهش شدید خون رسانی یا قطع جریان خون ایجاد می شود. در این حالت، پروتئین های سلولی تغییر ساختار می دهند و فرایند تجزیه سلول ها برای مدتی به تأخیر می افتد. به همین دلیل، شکل کلی بافت ممکن است تا چند روز نسبتاً حفظ شود، هرچند سلول های آن دیگر زنده نیستند. این نوع نکروز در بیشتر اندام های بدن، به جز مغز، دیده می شود و معمولاً با سکته یا انفارکتوس ناشی از اختلال خون رسانی ارتباط دارد. بررسی نمونه بافتی می تواند الگوی مشخص آن را نشان دهد و به تشخیص علت آسیب کمک کند.

نکروز مایع شونده

در نکروز مایع شونده، آنزیم ها ساختار سلول های مرده را تجزیه می کنند و بافت آسیب دیده به تدریج حالت نرم و مایع پیدا می کند. این الگو بیشتر در عفونت های باکتریایی و قارچی دیده می شود؛ زیرا فعالیت سلول های ایمنی و آنزیم های میکروبی به تخریب بافت منجر می شود. تشکیل چرک در آبسه ها یکی از نمونه های شناخته شده این فرایند است. نکروز مایع شونده همچنین در مغز پس از قطع خون رسانی رخ می دهد؛ زیرا بافت مغز ساختار حمایتی متفاوتی دارد و به شکل مایع تجزیه می شود. تشخیص علت زمینه ای برای انتخاب درمان مناسب ضروری است.

نکروز پنیری

نکروز پنیری نوعی تخریب بافتی است که در آن ساختار طبیعی سلول ها از بین می رود و ماده ای نرم، سفید یا زرد رنگ با ظاهری شبیه پنیر باقی می ماند. این الگو بیشتر با بیماری سل ارتباط دارد و معمولاً در مرکز نواحی گرانولوماتوز دیده می شود. در بررسی میکروسکوپی، بافت تخریب شده ساختار مشخصی ندارد و در اطراف آن ممکن است سلول های ایمنی مانند ماکروفاژها و لنفوسیت ها تجمع پیدا کنند. نکروز پنیری فقط با مشاهده ظاهر ضایعه قابل تشخیص قطعی نیست و پزشک ممکن است برای شناسایی علت، آزمایش های عفونی و نمونه برداری از بافت را درخواست کند.

نکروز چربی

نکروز چربی زمانی اتفاق می افتد که سلول های چربی در اثر ضربه، التهاب یا فعالیت آنزیم های تخریب کننده آسیب ببینند و از بین بروند. یکی از نمونه های شناخته شده آن در پانکراتیت حاد دیده می شود؛ در این وضعیت، آنزیم های پانکراس می توانند چربی های اطراف را تجزیه کنند. اسیدهای چرب آزاد شده با کلسیم ترکیب می شوند و رسوباتی سفید و گچی ایجاد می کنند. این نوع نکروز ممکن است در بافت پستان نیز پس از ضربه یا جراحی رخ دهد و به شکل توده یا کیست روغنی ظاهر شود. نکروز چربی پستان معمولاً خوش خیم است، اما بررسی پزشکی برای افتراق آن از توده های دیگر اهمیت دارد.

نکروز بدنی

نکروز فیبرینوئید

نکروز فیبرینوئید بیشتر در دیواره رگ های خونی و در شرایطی دیده می شود که واکنش های ایمنی یا آسیب های شدید عروقی رخ داده باشند. در این وضعیت، پروتئین های پلاسما و مواد مرتبط با واکنش ایمنی در دیواره رگ تجمع پیدا می کنند و ظاهر صورتی و شبیه فیبرین به وجود می آورند. برخی بیماری های خود ایمنی، مانند التهاب عروق، می توانند زمینه ایجاد این نوع آسیب را فراهم کنند. نکروز فیبرینوئید معمولاً با بررسی نمونه بافتی و زیر میکروسکوپ شناسایی می شود. تشخیص علت زمینه ای اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان باید متناسب با بیماری عروقی یا ایمنی ایجاد کننده آسیب انتخاب شود.

نکروز گانگرنی

گانگرن به مرگ گسترده بافت گفته می شود که معمولاً در اثر اختلال شدید خون رسانی ایجاد می شود و بیشتر انگشتان، پاها یا دست ها را درگیر می کند. این وضعیت ممکن است به شکل خشک یا مرطوب ظاهر شود. در گانگرن خشک، بافت به تدریج خشک، چروکیده و تیره می شود و معمولاً عفونت نقش اصلی ندارد. در نوع مرطوب، عفونت به بافت آسیب دیده اضافه می شود و تورم، ترشح و تخریب سریع تر دیده می شود. گانگرن گازی نیز نوع خطرناکی است که برخی باکتری ها با تولید گاز در بافت ایجاد می کنند. گانگرن به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد؛ زیرا ممکن است به عفونت گسترده و از دست رفتن اندام منجر شود.

نکروز در کدام قسمت های بدن رخ می دهد؟

نکروز محدود به پوست نیست و بسته به علت آسیب می تواند بخش های مختلف بدن را درگیر کند. در پوست، کاهش خون رسانی یا عفونت شدید ممکن است باعث تغییر رنگ، زخم و مرگ بافت شود. در استخوان، قطع جریان خون می تواند به نکروز آواسکولار یا استئونکروز منجر شود که سر استخوان ران یکی از محل های شناخته شده آن است. پانکراس نیز در موارد شدید التهاب حاد ممکن است دچار نکروز شود. در کلیه، آسیب سلول های لوله ای یا پاپیلاها مطرح است. بافت چربی پستان، استخوان فک و پالپ دندان هم از دیگر محل های احتمالی هستند. نوع علائم و روش درمان به اندام درگیر بستگی دارد.

نکروز ناشی از تزریق فیلر

نکروز پس از تزریق فیلر یکی از عوارض نادر اما جدی روش های زیبایی است که معمولاً به دنبال اختلال خون رسانی به پوست رخ می دهد. اگر ماده پرکننده به اشتباه وارد شریان شود یا با فشار به رگ های اطراف، جریان خون را محدود کند، اکسیژن کافی به بافت نمی رسد و احتمال آسیب سلولی افزایش می یابد. بینی، ناحیه بین ابروها و شیار کنار بینی از بخش های حساس صورت هستند. درد غیر عادی، سفید شدن پوست، قرمزی لکه ای و تغییر رنگ به آبی یا بنفش می توانند نشانه هشدار باشند. در صورت مشاهده این علائم، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.

در فیلرهای حاوی اسید هیالورونیک، پزشک ممکن است از هیالورونیداز برای حل کردن فیلر استفاده کند.

نکروز بینی

نکروز چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص نکروز با بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه ناحیه آسیب دیده آغاز می شود. پزشک به تغییر رنگ پوست، میزان درد، تورم، کاهش حس، وجود زخم و نشانه های عفونت توجه می کند. اگر احتمال اختلال خون رسانی مطرح باشد، وضعیت عروق نیز باید بررسی شود. آزمایش خون می تواند به شناسایی التهاب، عفونت یا مشکلات زمینه ای کمک کند، اما به تنهایی برای اثبات نکروز کافی نیست. بسته به محل آسیب، ممکن است تصویربرداری با رادیوگرافی، سونوگرافی، سی تی اسکن یا ام آر آی درخواست شود. در بعضی موارد نیز نمونه برداری از بافت برای بررسی میکروسکوپی و تشخیص نوع نکروز ضرورت دارد.

عوارض و پیامدها

پیامدهای نکروز به وسعت بافت آسیب دیده، محل درگیری و سرعت شروع درمان بستگی دارد. اگر بافت مرده به موقع شناسایی و مدیریت نشود، ممکن است آسیب به بخش های مجاور گسترش پیدا کند یا زمینه عفونت ثانویه فراهم شود. در موارد عفونی و شدید، میکروب ها می توانند وارد جریان خون شوند و سپسیس یا اختلال عملکرد اندام ها را ایجاد کنند.

نکروز پوست ممکن است به زخم عمیق، اسکار و تغییر شکل ظاهری منجر شود؛ در حالی که نکروز استخوان می تواند حرکت مفصل را محدود کند و خطر شکستگی را افزایش دهد.در موارد پیشرفته گانگرن، گاهی برای جلوگیری از گسترش آسیب، برداشتن بخشی از بافت یا اندام ضروری می شود. مراجعه زودهنگام می تواند احتمال این عوارض را کاهش دهد.

روش های درمان

درمان نکروز به میزان تخریب بافت، علت ایجاد آسیب و محلی که دچار اختلال شده بستگی دارد. در بعضی موارد، با برطرف کردن عامل آسیب رسان می توان از گسترش مرگ بافتی جلوگیری کرد؛ اما اگر بافت به طور کامل از بین رفته باشد، ممکن است به اقدامات جراحی نیاز باشد. پزشک ابتدا وضعیت خون رسانی، وجود عفونت و عمق آسیب را بررسی می کند و سپس روش درمانی مناسب را انتخاب می کند. تشخیص زود هنگام نقش مهمی در حفظ بافت سالم و کاهش عوارض دارد.

درمان بر اساس علت و محل آسیب

انتخاب روش درمان نکروز و درمان انواع زخم بدون شناخت علت اصلی آسیب امکان پذیر نیست. برای مثال، نکروزی که بر اثر کاهش خون رسانی ایجاد شده، به درمان متفاوتی نسبت به نکروز ناشی از عفونت، سوختگی یا تزریق فیلر نیاز دارد. محل آسیب نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تخریب بافت پوست، عضله، استخوان یا اندام های داخلی پیامدهای یکسانی ندارد. پزشک با معاینه، بررسی سابقه پزشکی و در صورت نیاز تصویربرداری یا آزمایش، علت را مشخص می کند تا درمان متناسب با شرایط بیمار آغاز شود.

بازگرداندن جریان خون به بافت

اگر نکروز به دلیل انسداد عروق یا کاهش شدید خون رسانی ایجاد شده باشد، بازگرداندن جریان خون یکی از مهم ترین اهداف درمان است. بسته به محل انسداد، پزشک ممکن است از داروهای ضد لخته، روش های باز کردن عروق یا جراحی عروقی استفاده کند. در برخی شرایط، آنژیوپلاستی و قرار دادن استنت می تواند به بهبود خون رسانی کمک کند. سرعت اقدام درمانی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر چه اختلال گردش خون طولانی تر شود، احتمال آسیب غیر قابل برگشت سلول ها و گسترش نکروز افزایش پیدا می کند.

درمان دارویی و کنترل عفونت

در مواردی که نکروز با عفونت همراه باشد، کنترل عامل عفونی بخش مهمی از برنامه درمان است. پزشک بر اساس نوع عفونت، شدت التهاب و نتایج کشت میکروبی، آنتی بیوتیک مناسب تجویز می کند. البته آنتی بیوتیک به تنهایی نمی تواند بافت مرده را زنده کند و در بسیاری از موارد باید با پاک سازی زخم یا جراحی همراه باشد. کنترل قند خون، تنظیم مایعات بدن و رسیدگی به بیماری های زمینه ای نیز به بهبود روند ترمیم کمک می کند.

دبریدمان و برداشتن بافت مرده

دبریدمان به معنای برداشتن بافت مرده، آسیب دیده یا آلوده از محل زخم است. این روش با هدف کاهش بار میکروبی، جلوگیری از گسترش عفونت و فراهم کردن شرایط مناسب برای ترمیم بافت سالم انجام می شود. پزشک با توجه به عمق و وسعت آسیب می تواند از روش جراحی، ابزارهای مکانیکی یا روش های دیگر پاک سازی زخم استفاده کند. در برخی بیماران، دبریدمان به صورت مرحله ای انجام می شود تا میزان بافت سالم حفظ شود و زخم برای درمان های ترمیمی آماده شود.

درمان نکروز با جراحی و روش های ترمیمی

زمانی که نکروز گسترده باشد یا تخریب بافت با درمان های اولیه کنترل نشود، ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند. در این شرایط، جراح بافت مرده را خارج می کند و در صورت نیاز از پیوند پوست، فلپ بافتی یا روش های بازسازی برای پوشاندن ناحیه آسیب دیده کمک می گیرد. اگر نکروز به اندام های داخلی یا استخوان رسیده باشد، نوع جراحی متفاوت خواهد بود. هدف اصلی، کنترل عفونت، حفظ عملکرد اندام و جلوگیری از پیشرفت آسیب است؛ نه صرفا برداشتن ظاهر زخم.

درمان اختصاصی نکروز پس از تزریق فیلر

نکروز ناشی از تزریق فیلر معمولا زمانی اتفاق می افتد که ماده تزریقی باعث انسداد عروق و کاهش خون رسانی به پوست شود. این وضعیت یک عارضه اورژانسی محسوب می شود و نیاز به ارزیابی فوری پزشک دارد. در صورت استفاده از فیلر هیالورونیک اسید، پزشک ممکن است هیالورونیداز را برای حل کردن ماده تزریقی به کار ببرد. بررسی جریان خون، مراقبت از پوست آسیب دیده و کنترل عفونت نیز اهمیت دارد. تأخیر در درمان می تواند باعث ایجاد زخم، اسکار و تخریب دائمی بافت شود.

میزان خطر نکروز

خطر نکروز به علت ایجاد آن، سرعت تشخیص، وسعت بافت آسیب دیده و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. آسیب های سطحی و محدود ممکن است با مراقبت مناسب کنترل شوند؛ اما نکروز عمیق، عفونی یا همراه با اختلال خون رسانی می تواند عوارض جدی ایجاد کند. از جمله پیامدهای احتمالی آن می توان به زخم های مزمن، اسکار دائمی، از دست رفتن عملکرد اندام و در موارد شدید قطع عضو اشاره کرد. تب، درد شدید، تغییر رنگ پیشرونده پوست و ترشحات بدبو از علائم هشدار دهنده هستند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.

درباره زخم ترنم

«زخم ترنم» فراتر از یک عبارت معمولی، جریان عمیق احساس و اصالت است. وقتی واژه‌ها در هیاهوی تکرار گم می‌شوند، ترنم هنر و شور زندگی، مرهمی بر کهنه‌ترین دردها می‌شود.
ما در این مسیر، روایتی ناب، اثربخش و ماندگار از برند شما خلق می‌کنیم که در ذهن مخاطب حک شود. اجازه دهید صدای اثرگذار شما در بازار امروز طنین‌انداز شود؛ جایی که کیفیت، هنر و تعهد به هم می‌رسند تا بهترین نتیجه رقم بخورد.
تماس: 09195954780

راهکارهای پیشگیری

  • کنترل منظم قند خون، به ویژه در افراد دیابتی
  • ترک سیگار و دخانیات برای بهبود گردش خون
  • درمان به موقع عفونت ها و زخم های پوستی
  • جلوگیری از فشار طولانی مدت روی بافت ها
  • رعایت اصول بهداشتی هنگام تزریق فیلر
  • انتخاب پزشک متخصص و استفاده از مواد تزریقی معتبر
  • بررسی وضعیت خون رسانی قبل و بعد از جراحی
  • مراقبت صحیح از زخم ها و جلوگیری از آسیب مجدد
  • درمان به موقع بیماری های عروقی
  • پرهیز از مصرف خودسرانه داروها
  • محافظت از پوست در برابر سوختگی و سرما زدگی
  • مراجعه سریع به پزشک هنگام مشاهده تغییر رنگ غیر طبیعی پوست یا درد شدید

سوالات رایج

آیا نکروز می تواند بدون درد ایجاد شود؟

بله. در بعضی شرایط، به ویژه در افراد مبتلا به آسیب عصبی یا دیابت، نکروز ممکن است بدون درد قابل توجه ایجاد شود؛ بنابراین نبود درد به معنای سالم بودن بافت نیست.

نکروز می تواند به اندام های داخلی بدن آسیب بزند؟

بله. نکروز محدود به پوست نیست و ممکن است اندام هایی مانند قلب، کلیه، کبد و روده را نیز درگیر کند. شدت عوارض به عضو آسیب دیده و وسعت تخریب بستگی دارد.

نکروز می تواند دوباره در همان ناحیه ایجاد شود؟

بله. اگر عامل اصلی مانند اختلال خون رسانی، فشار مداوم یا عفونت برطرف نشود، احتمال ایجاد مجدد نکروز در همان ناحیه وجود دارد.

نظرات مراجعین

پارسا کیوانی:
جدول علائم نکروز کمک کرد نشانه های اولیه این عارضه را بهتر بشناسم.

الهام فرهمند:
برای من بخش تفاوت نکروز و قانقاریا جالب بود. اطلاعات کاربردی و قابل فهمی داشت.

نیما شایگان:
نمی دانستم اختلال خون رسانی تا این اندازه می تواند باعث تخریب بافت های بدن شود.

ترانه مهری:
مطالب مربوط به روش های درمان نکروز دید خوبی درباره مراحل درمان و اهمیت مراجعه به پزشک به من داد.

سامان پورنیا:
توضیحات پیشگیری از نکروز مخصوصا درباره مراقبت های بعد از تزریق فیلر بسیار کاربردی بود.

آیدا نیک پی:
مطلب روان و قابل فهمی بود. به نظرم آشنایی با علائم اولیه نکروز می تواند از جدی تر شدن آسیب جلوگیری کند.

منابع:

medlineplus

my.clevelandclinic

irp.nih.gov